adır

Zazaki

Wendış

• AŞF: [ɑˈdɪɾ]
• Hece: a·dır

• Veng

  (file)

Name

adır

adır n

1. Genel de yew reaksiyonê kimyewiyo ke yewbiyayışê madanê oksicen u karboni ya ci ar-dûyê dê bini ra yeno meydan u şeno xo be xo bıramno. Cı ra tani, roşti u dû veciyeno. Veşayışê cı halanê kıl u kori de aseno. (kimya)
   • Adır nao vêseno
     Zerrê mı têv dano — (Umut Altınçağ, Merdena mına)
2. Nımûneyê dê nê reaksiyonê kimyewiyo; bılxasa adıro ke caê do beli de qesden yeno wekerdene u ramniyeno sey adırê kampi ya ci adırê ocağe.
   • Ma dormey adıri de nıştime ro kılami u şanıki vati.
3. Weqay veşayışi; adıro ke sey elementanê klasikan ya ci yewê dê unsuranê simyaê temelan ra qebul beno. (simya, felsefe)
4. Soba ya ci germkero ke heruna adırê raştıkêni de gırweyniyeno (sey nımûne adırcao/adırgeo elektrikın/sobaya elektrikıne).
5. Eştışê çekanê ke teqiyenê.
   • Adırê tope heta peşewe ramıt.
6. Tania wıcudia ke genel de be tesirê nêweşiye ra zêdiyena. (tıb)
   • Wexto peyên de adırê mı bi berz. Hıni zanan ke mı serde gırewt.
7. Sûrbiyayışo ke hêrs ra ver yeno pêra. (hıs, mecaz)
8. Arzûyo şıdetın. (hıs, mecaz)
9. Derd u deco gırd. (hıs, mecaz)
   • Adıro ke zerrey mı de hewn ra nêşi.

Edebiyat de

• ar n

Hemmena

• heraret n
• şewat n

Varyanti

• odır n

Gırweynayış

Awankerdışê çekuye

Nameo pêrabeste: adırca adırgan adırgeh Qıseyi: adırê qocan gurro adıri sernayene adır varayene adırvarnayış Sıfet: adırın Vate: adır û şewat Vatena verênan: adır ke kewt ça, uca vêşeno wexto ke adır kewt, tern u wışk piya vêşenê

Etimolociye

Rıstımê çekuye

Proto Hind-Ewropaki ra: *h₂eh₁ter- ("adır") Ewıstki, Farskiyo Kehen: ātar- ("adır"), ātarš- ("ê adıri" genitif) Sanskritki: átharvan ("pirê adıri") Partki, Pehlewki: ādur ("adır") Zazaki: ādir (be Alfabeyê Ariki ra) Ermenki: ayrel ("adır wekerdene") İrlandki: áith ("fırıne") Latinki: āter ("siyao mat; siyao veşae") Umbriyaki: atru ("siya") Welizki: odyn ("fırıne") Çıme: Nişanyan, Sevan. Etymological Dictionary of Modern Turkish. Adam Y. Istanbul 2007. <nisanyansozluk.com>, Watkins, Calvert. The American Heritage Dictionary of Indo-European Roots, 2nd ed., Houghton Mifflin Co., 2007. *Amazon.com ra

Çarnayış

reaksiyonê oksidasyoni

• Almanki: Feuer (de) nt
• Çinki: 火 (zh)
• Endonezki: api (id)
• Erebki: نَار‎ (ar) m (nār)
• Esperanto: fajro (eo)
• Ewıstki: 𐬁𐬙𐬀𐬭‎ (ae) (ātar)
• İdoki: fairo (io)
• İngılızki: fire (en)
• Fransızki: feu (fr) n
• Kurdki:

  Kelhurki: ئاگِر‎ (ku) (agir)

  Kurmancki: agir (ku) n, ar (ku) n

  Leki: ئاگِر‎ (ku) (agir)

  Soranki: ئاگِر‎ (ku) (agir), ئاوِر‎ (ku) (awir)

• Japonki: 火 (ja)
• Kmerki: ភ្លើង (km) (phləəng)
• Koreki: 불 (ko) (bul)
• Laoki: ໄຟ (lo) (fai)
• Malayki: api (ms)
• Mayanmarki: မီး (my) (mi:)
• Tagalogki: apoy (tl)
• Tayki: ไฟ (th) (fai)
• Tırki: ateş (tr)
• Vietnamki: lửa (vi)

weqaya zerarê adıri

• Almanki: Brand (de) n
• Tırki: yangın (tr)

şewat

• Afrikanski: koors (af)
• Almanki: Fieber (de) nt, Temperaturerhöhung (de) m

  Almankiyê Menonidano Nızm: Feeba (nds) nt, Braunt (nds) nt

• Altayki: туму (alt) (tumu), безгек (alt) (bezgek)
• Amharki: ትኩሳት (am) (təkusat)
• Arnawudki: ethe (sq) m
• Arumınki: heavrã (roa-rup) m
• Asamki: জ্বৰ (as) (zor)
• Asorki: ܚܲܡܚܲܡܬܵܐ‎ (aii) m
• Asturyaski: fiebre (ast) m
• Azerki: qızdırma (az), isitmə (az)
• Başqırdki: биҙгәк (ba) (biðgäk)
• Baski: sukar (eu)
• Belaruski: тэмперату́ра (be) m (tempjeratúra), гара́чка (be) m (haráčka), {жар (be) n (žar), ліхама́нка (be) m (lixamánka)
• Bengalki: জ্বর (bn) (jbôr)
• Berberki:

  Şelhki: ⵜⴰⵡⵍⴰ (shi) m (tawla)

• Bikolkiyê Merkezi: kalentura (bcl)
• Bulğarki: температу́ра (bg) m (temperatúra), тре́ска (bg) m (tréska)
• Chakma: 𑄎𑄧𑄢𑄴 (ccp) (jar)
• Çamikurki: alijkwa'takochi
• Çeki: horečka (cs) m, teplota (cs) m
• Çinki:

  Mandarinki: 發熱 (zh) (fārè), 發燒 (zh) (fāshāo) (wextqıse; "adırê xo biyayene"), 熱病 (zh), 熱病 (zh) (rèbìng)

• Danki: feber (da) c
• Endonezki: demam (id)
• Erebki: حُمَّة‎ (ar) m (ḥumma), حُمَّى‎ (ar) m (ḥummā)

  Erebkiyê Mısıri: سخنية‎ (arz) m (suxuneyya)

  Erebkiyê Hicazi: حرارة‎ m (ḥarāra)

  Erebkiyê Merakeşi: سخانة‎ (ary) m (sḵāna)

• Ermenki: տենդ (hy) (tend), տաքություն (hy) (takʿutʿyun), ջերմություն (hy) (ǰermutʿyun), կրակ (hy) (krak) (mecazi)
• Esperanto: febro (eo)
• Estonki: palavik (et)
• Faroeki: fepur (fo) n
• Farski: تَب‎ (fa)
• Finki: kuume (fi)
• Fransızki: fièvre (fr) m
• Furlanki: fiere (fur) m
• Galiçyaki: febre (gl) m, quentura (gl) m
• Gelki: fiabhras (gd) n
• Gotki: 𐌱𐍂𐌹𐌽𐌽𐍉 (got) m (brinnō), 𐌷𐌴𐌹𐍄𐍉 (got) m (heitō)
• Guaraniki: akãnundu (gn)
• Guceratki: તાવ (gu) n (tāv)
• Gurciki: სიცხე (ka) (sicxe), ციებ-ცხელება (ka) (cieb-cxeleba), ტემპერატურა (ka) (ṭemṗeraṭura)
• Hiligaynonki: hilanat (hil)
• Hindki: बुख़ार (hi) n (buxār), ज्वर (hi) n (jvar)
• Holandki: verhoging (nl) m, koorts (nl) m
• İbranki: קַדַּחַת‎ (he) m (kadákhat)
• İlokanoki: gurigor (ilo)
• İngılızki: fever (en)

  İngılızkiyo Kehen: hriþ (ang)

• İngriki: žaaru (izh), varitauti (izh)
• İnterlingua: febre (ia)
• Iquito: ípanaca
• İrlandki: fiabhras (ga) n
• İslandki: hiti (is) n, hitasótt (is) m
• İspanyolki: fiebre (es) m, calentura (es) m
• İsnagki: daxang
• İtalyanki: febbre (it) m
• Japonki: 熱 (ja) (ねつ, netsu), 発熱 (ja) (はつねつ, hatsunetsu)
• Katalanki: febre (ca) m
• Kapampanganki: lagnat (pam)
• Keçuwaki: rupha (qu)
• Kmerki: គ្រុន (km) (krun)
• Koreki: 열(熱) (ko) (yeol), 열병(熱病) (ko) (yeolbyeong), 발열(發熱) (ko) (baryeol)
• Laoki: ໄຂ້ (lo) (khai)
• Kurdki:

  Soranki: تا‎ (ku) (ta)

  Kurmancki: ta (ku) m, tasar (ku) m, tagerm (ku) m

• Ladinki: fiëura (lld) m
• Latinki: febris (la) n
• Letonki: drudzis (lv) n
• Litwanki: karščiavimas (lt) n
• Lûki: ᦺᦃᧉ (ẋay²)
• Macarki: (37.8°C ya zi 100°F ser) láz (hu), (adıro nerm, 36.8–37.8°C ya zi 98.2–100°F) hőemelkedés (hu)
• Makedonki: треска (mk) m (treska)
• Malağaşki: fanaviana (mg)
• Malayki: demam (ms)
• Maore Comorian: ɓuhuo (swb) 5 ya zi 6
• Mayanmarki: အဖျား (my) (a.hpya:)
• Mısırki:
• Nahwatılkiyo Klasik: tletl
• Navahoki: tahoniigááh (nv)
• Nepalki: ज्वरो (ne) (jvaro)
• Normanki: fièvre (nrm) m
• Norwecki:

  Bukmol: feber (no) n

• Oksitanki: fèbre (oc)
• Paliki: pariḷāha (pi) n, jararoga (pi) n
• Pangasinanki: puetang (pag)
• :
• Pencabki: ਤਾਪ (pa) n (tāp), ਬੁਖ਼ਾਰ (pa) n (buxār)
• Peştunki: تبه‎ (ps) m (tᶕba)
• Polonki: gorączka (pl) m, temperatura (pl) m
• Portekizki: febre (pt) m
• Qazaxki: қызба (kk) (qızba)
• Qırğızki: калтыратма (ky) (kaltıratma), безгек (ky) (bezgek)
• Romagnol: favarsena (eml) m
• Rumenki: temperatură (ro) m, febră (ro) m
• Romanşki: fevra (rm) m, feavra (rm) m, feivra (rm) m
• Ruski: температу́ра (ru) m (temperatúra), лихора́дка (ru) m (lixorádka), горя́чка (ru) m (gorjáčka), жар (ru) n (žar)
• Sanskritki: ज्वर (sa) n (jvara)
• Sardunyaki: calentura (sc) m, callantura (sc) m
• Sebwanki: hilanat (ceb), kalentura (ceb)
• Sırbo-Hırwatki:

  be Kırilki: гро̀зница (sh) m

  be latinki}: gròznica (sh) m

• Sicilyaki: frevi (scn)
• Slowaki: horúčka (sk) m
• Slowenki: vročina (sl) m
• Somaliki: qandho (so)
• Sorbki:

  Sorbkiyo Cêrên: zymnica (dsb) m

• Sumerki: 𒌓 (sux) (/ud/)
• Swahilki: (sınıfe 9/10) homa (sw), harara (sw)
• Swêdki: feber (sv) c
• Tagalogki: lagnat (tl)
• Taciki: таб (tg) (tab), табларза (tg) (tablarza)
• Tamilki: காய்ச்சல் (ta) (kāyccal), ஜுரம் (ta) (juram), ஜ்வரம் (ta) (jvaram)
• Tatarki: бизгәк (tt) (bizgäk)
• Tausugki: hinglaw (tsg)
• Tayki: ไข้ (th) (kâi)
• Teluguki: జ్వరము (te) (jvaramu), వేకి (te) (vēki), పులకరము (te) (pulakaramu)
• Tigrinyaki: ምርባጽ (ti) (mərbaṣ)
• Tırki: ateş (tr), humma (tr)

  Usmanıcki: حرارت‎ (ota) (hararet)

• Tırkmenki: gyzzyrma (tk)
• Ukraynki: гаря́чка (uk) m (harjáčka), лихома́нка (uk) m (lyxománka), температу́ра (uk) m (temperatúra) (argo), жар (uk) n (žar), пропáсниця (uk) m (propásnycja)
• Urduki: بُخار‎ (ur) n, تاپ‎ (ur) n
• Uyğurki: قىزىتما‎ (ug) (qizitma)
• Uzbeki: isitma (uz), bezgak (uz)
• Venediki: fevra (vec) m, féra (vec)
• Vietnamki: sốt (vi)
• Volapuk: fif (vo)
• Walonki: five (wa) m
• Welizki: twymyn (cy), achre (cy) n
• Yakanki: lemmun
• Yidişki: פֿיבער‎ (yi) m (fiber)
• Yunanki: πυρετός (el) n (pyretós)

  Greki: πυρετός (grc) n (puretós)